कोकणच्या ‘लाल रत्ना’ची लगबग: दापोलीच्या ग्रामीण भागात कोकम काढणीला वेग

2026-04-06 00:00:00

टाइम्स स्पेशल

दापोली (सागर गोवळे) - कोकणचे निसर्गसौंदर्य आणि इथला रानमेवा नेहमीच सातासमुद्रापार प्रसिद्ध राहिला आहे. सध्या दापोली तालुक्यासह कोकणच्या ग्रामीण भागात वैशाख वणव्याच्या झळा बसू लागल्या असल्या, तरी इथला शेतकरी मात्र एका वेगळ्याच कामात व्यग्र झाला आहे. कोकणचे ‘लाल रत्न’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या कोकम (रातंबा) काढणीच्या कामाला आता वेग आला असून, पावसाळ्याची बेगमी करण्यासाठी गृहिणींची देखील मोठी लगबग पाहायला मिळत आहे. एप्रिलचा शेवट आणि मे महिन्याची सुरुवात म्हणजे कोकणात कोकमचा हंगाम. दापोलीतील डोंगराळ भागात आणि घराघरांच्या परसात असलेली कोकमची झाडे सध्या गडद लाल फळांनी डवरली आहेत. ही फळे उतरवणे, त्यांचे दोन भाग करून त्यातील बिया वेगळ्या करणे आणि साली उन्हात वाळवणे या कामात सध्या आबालवृद्ध गुंतले आहेत. कोकणात पावसाळा अत्यंत कडक असतो, अशा वेळी वर्षभरासाठी लागणारे अमसूल (कोकमची साल) आणि कोकम आगळ तयार करण्यासाठी कोकणी माणसाची ही धडपड सुरू आहे.

https://ratnagiritimes.in//assets/images/2020/add/2020/sky22.jpg

अमसूल: कोकमच्या साली मीठ लावून उन्हात वाळवल्या जातात, ज्याचा वापर पावसाळ्यात आमटी किंवा माशांच्या कालवणाला आंबटपणा देण्यासाठी केला जातो. कोकम सरबत: उष्णतेपासून सुटका मिळवण्यासाठी घरोघरी पारंपरिक पद्धतीने कोकम सरबत (सिरप) बनवण्याचे कामही तेवढ्याच उत्साहात सुरू आहे. यंदा हवामानातील बदलामुळे काही ठिकाणी फळांवर परिणाम झाला असला, तरी उपलब्ध पिकातून जास्तीत जास्त उत्पादन घेण्याचा प्रयत्न शेतकरी करत आहेत. मात्र, ग्रामीण भागात या नैसर्गिक उत्पादनांना हक्काची बाजारपेठ आणि योग्य भाव मिळावा, अशी अपेक्षा येथील कष्टकरी शेतकरी व्यक्त करत आहेत. पावसाचा पहिला थेंब पडण्यापूर्वी हे ‘लाल सोने’ सुरक्षितपणे घरात साठवण्यासाठी सध्या दापोलीचे ग्रामीण जनजीवन पूर्णपणे ‘कोकममय’ झाले आहे, असे म्हणणे वावगे ठरणार नाही.