इराण-अमेरिकेमध्ये शस्त्रसंधीची चर्चा का होऊ शकत नाही ?

2026-03-30 00:00:00

टाइम्स स्पेशल

दिल्ली - इराण आणि अमेरिका यांच्यातील शस्त्रसंधी चर्चा थांबली आहे. दोन्ही देश प्रमुख मुद्द्यांवर आपल्या भूमिकेवर ठाम आहेत, ज्यामुळे कोणताही करार होऊ शकत नाही. अणुकार्यक्रम, क्षेपणास्त्रे, निर्बंधांमधील सूट आणि होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवरील नियंत्रण यांसारख्या प्रमुख मुद्द्यांवर तीव्र मतभेद कायम आहेत. यामुळे संघर्ष अधिकच चिघळला असून, त्यावर तात्काळ तोडगा निघण्याची कोणतीही चिन्हे दिसत नाहीत. दोन्ही बाजू आपापल्या मागण्यांवर ठाम भूमिका घेत असल्याने वाटाघाटींमध्ये अडथळा येत आहे. अमेरिकेला इराणकडून महत्त्वपूर्ण बदल हवे आहेत, तर इराण ते स्वीकारण्यास तयार दिसत नाही. या कोंडीमुळे दोन्ही देशातील तणाव वाढत आहे. अमेरिकेची मागणी आहे की इराणने सर्वप्रथम आपला अणुकार्यक्रम पूर्णपणे नष्ट करावा आणि युरेनियम संवर्धन तात्काळ थांबवावे. इराणने आपल्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्र कार्यक्रमावर कठोर निर्बंध स्वीकारावेत, अशी अमेरिकेची इच्छा आहे.

https://ratnagiritimes.in//assets/images/2020/add/2020/sky22.jpg

याव्यतिरिक्त, तेलपुरवठा विस्कळीत होऊ नये यासाठी होर्मुझची सामुद्रधुनी जागतिक जहाज वाहतुकीसाठी पूर्णपणे खुली केली जात आहे. अमेरिका इराणला प्रादेशिक सशस्त्र गटांना दिलेला पाठिंबा थांबवण्याचे आवाहनही करत आहे. या सर्व मुद्द्यांवर अमेरिकेची भूमिका अत्यंत कठोर आहे आणि इराणने याचे पालन करावे अशी अमेरिकेची अपेक्षा आहे. इराणच्या मागण्याही तितक्याच कठोर आहेत. आखाती प्रदेशातील अमेरिकेचे सर्व लष्करी तळ बंद करण्याची आणि सर्व निर्बंध तात्काळ उठवण्याची त्यांची मागणी आहे. इराणला होर्मुझच्या सामुद्रधुनीवर संपूर्ण नियंत्रण आणि त्यातून जाणाऱ्या जहाजांकडून वाहतूक शुल्क आकारण्याचा अधिकार हवा आहे. इराण आपल्या क्षेपणास्त्र कार्यक्रमावरील कोणतेही निर्बंध स्वीकारण्यास तयार नाही. इतकेच नव्हे तर, हिजबुल्लाहसारख्या आपल्या मित्रपक्षांवरील इस्रायली हल्ले तात्काळ थांबवण्याची मागणीही तो करत आहे. या मुद्द्यांवर तडजोड करण्यास इराण तयार नसल्याचे दिसते. दोन्ही बाजूंनी आपापल्या मागण्यांबाबत अतिरेकी भूमिका घेतली आहे, ज्यामुळे वाटाघाटींमध्ये अडथळा येत आहे. अमेरिका अणुकार्यक्रम मागे घेण्याची मागणी करत आहे, परंतु इराण याला स्पष्टपणे नकार देत आहे.

टाईम्स स्पेशल

अमेरिकेला क्षेपणास्त्रांवर बंदी हवी आहे, तर इराणचा आग्रह आहे की या मुद्द्यावर कोणतीही वाटाघाटी होणार नाही. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीबाबत, अमेरिकेला खुला मार्ग हवा आहे, पण इराणचा त्यावर नियंत्रणाचा आग्रह आहे. अमेरिका निर्बंध लादण्यास विलंब करत आहे, तर इराणला तात्काळ दिलासा हवा आहे. अमेरिकेचे लष्करी तळ बंद करण्याची इराणची मागणी वॉशिंग्टन मान्य करण्यास तयार नाही. या सर्व मुद्द्यांवर तीव्र मतभेद आहेत. संघर्षाला आता चौथा आठवडा सुरू झाला आहे. होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतील गोंधळामुळे जागतिक तेल पुरवठ्याला धोका निर्माण झाला आहे. जगभरातील देश तेलाच्या किमती आणि ऊर्जा सुरक्षेबद्दल चिंतित आहेत. वाटाघाटी तीव्र अविश्वासाच्या वातावरणात अडकल्या आहेत. दोन्ही बाजूंमध्ये विश्वासाचा अभाव असल्याने, त्वरित तोडगा काढणे अवघड झाले आहे. सध्या तरी युद्ध संपण्याची कोणतीही चिन्हे दिसत नाहीत. याचे परिणाम प्रादेशिक स्थिरता आणि जागतिक अर्थव्यवस्था या दोन्हींवर होऊ शकतात.