प्रख्यात पुरातत्वशास्त्रज्ञ शेरीन रत्नागर यांचे ८२ व्या वर्षी निधन

2026-05-26 00:00:00

टाइम्स स्पेशल

मुंबई : भारताच्या सर्वात प्रतिष्ठित पुरातत्वशास्त्रज्ञांपैकी एक असलेल्या शेरीन रत्नागर यांचे अल्पावधीच्या आजारानंतर मुंबईत निधन झाले, अशी माहिती त्यांच्या कुटुंबीयांनी मंगळवारी दिली. 82 वर्षीय रत्नागर यांनी सोमवारी रात्री अखेरचा श्वास घेतला. त्यांनी हडप्पा संस्कृतीवर मोठ्या प्रमाणात लिखान केलेले आहे. त्यांनी कलाकृती आणि स्थळांच्या अनुभवजन्य विश्लेषणाद्वारे सिंधू संस्कृतीचे व्यापार जाळे, सामाजिक रचना आणि ऱ्हासावर लक्ष केंद्रित करून त्यात प्रावीण्य मिळवले होते. पुण्यातील डेक्कन कॉलेज आणि लंडनच्या युनिव्हर्सिटी कॉलेजमधील पुरातत्व संस्थेत शिक्षण घेतल्यानंतर, जिथे त्यांनी मेसोपोटेमियन पुरातत्वशास्त्राचा अभ्यास केला. रत्नागर ह्या पुढे दिल्लीतील जवाहरलाल नेहरू विद्यापीठाच्या ऐतिहासिक अभ्यास केंद्रात पुरातत्वशास्त्र आणि प्राचीन इतिहासाच्या प्राध्यापिका झाल्या. 2000 साली सेवानिवृत्त झाल्यावर त्यांनी मुंबईत स्वतंत्र संशोधन केले.

https://ratnagiritimes.in//assets/images/2020/add/2020/sky22.jpg

'एन्काउंटर्स: द वेस्टर्ली ट्रेड ऑफ द हरप्पा सिव्हिलायझेशन' (1981) या पुस्तकात, इराकमध्ये सापडलेल्या चर्टच्या वजनांसारख्या हडप्पाकालीन वस्तू नोंदवल्या आहेत, ज्या पश्चिमेकडील देवाणघेवाणीची पुष्टी करतात. त्यांनी 'अंडरस्टँडिंग हडप्पा: सिव्हिलायझेशन ऑफ द सिंधू' (2001) या पुस्तकाचे लेखनही केले असून, त्यात हडप्पाकालीन अर्थव्यवस्था, शहरीकरण आणि आंतरसांस्कृतिक संबंधांचा तपशीलवार, पुराव्यांवर आधारित आढावा देण्यात आला आहे. रत्नागर यांनी, मोहेंजो-दारोच्या "नर्तकी"च्या कांस्य मूर्तीचा नृत्याशी संबंध नाही असे पुनर्मूल्यांकन करणे आणि काही सदोष श्रेयनिर्देशांना एडवर्डियन पूर्वग्रहांशी जोडणे यांसारख्या निराधार व्याख्यांनाही आव्हान दिले, त्याच वेळी रोहरी टेकड्यांसारख्या स्थळांवरील वितरणाच्या पुराव्यांच्या आधारे मणी आणि अवजारांच्या राज्य-नियंत्रित उत्पादनावर जोर दिला.